Maciej Karalus "Tajemnice II wojny światowej" - recenzja

Maciej Karalus bynajmniej nie jest debiutantem na rynku książek historycznych. Jest autorem (bądź współautorem) monografii traktujących o oblężeniu Festung Posen przez Rosjan w czasie ofensywy roku 1945. Książki podpisane jego nazwiskiem zbierają dobre recenzje – chwali się w nich drobiazgowość badań, dobre opisy i rzetelny materiał źródłowy. Niestety, Tajemnice II Wojny Światowej stanowią zaprzeczenie powyższych słów.

Po kolei: recenzowana pozycja to zbiór mini-felietonów poświęconych co bardziej sensacyjnym wydarzeniom z okresu ostatniej wojny światowej i okolic. Czegóż tutaj nie ma! Są procesy czarownic, jest „Wunderwaffe” nazistów, jest złoto Banku Rzeszy, piloci kamikaze, wyciąganie niemieckiego transportera opancerzonego z Pilicy... Litości. Co gorsza – wszystko to jest podane czytelnikom bez ładu i składu: można zapomnieć o kluczu chronologicznym, geograficznym czy logicznym. A szkoda, bo niektóre z tekstów (chociażby te związane z „życiem codziennym” Wehrmachtu czy oblężeniem poznańskiej Cytadeli) są naprawdę ciekawe, a dostanie się do materiałów im poświęconych wcale nie jest łatwe.

Czy wybór tematów był dobry – jest to kwestia dyskusyjna. Na pewno jednak książka jako całość poważnie traci na spójności przez zbytnią skrótowość. Tu trzy strony o badaniach nad niemiecką bronią atomową, tam pięć stron o żydowskim chłopczyku adoptowanym przez SS, kolejne trzy strony o zamachach na Hitlera (jeden z najlepszych tekstów w zbiorku, swoją drogą). Częstokroć można odnieść wrażenie, że p. Karalus chciał w swej książce zmieścić wszystko, co kiedykolwiek przeczytał o II wojnie światowej, nie dbając za bardzo o walor edukacyjny, kontekst i rzetelność warsztatu – brakuje chociażby zróżnicowanego materiału źródłowego.

Kontynuując wypominanie wad, zatrzymajmy się na chwilę przy źródłach: największą bolączką recenzowanej pozycji jest bez wątpienia ich dobór. Po pierwsze: jest ich śmiesznie mało, zwłaszcza w porównaniu z ogromem opisywanego materiału. Po drugie: ich wartość jest cokolwiek dyskusyjna – mamy tu artykuły z prasy codziennej, notki z półamatorskich stron internetowych, przypadkowo dobrane listy, źródła nastawione na tendencyjne pokazywanie rzeczywistości (pamiętniki komandosa Otto Skorzennego czy Heinza Guderiana) oraz „perełki” beletrystyki autorstwa Igora Witkowskiego, który w pojedynkę zapewnił cały materiał źródłowy dla rozdziałów poświęconych okultyzmowi nazistowskiemu. Nie można było sięgnąć chociażby do fenomenalnej serii BBC "Occult History of the Third Reich"? Nie można było zajrzeć do Alana Bullocka, czy do książki „Święty Graal, święta krew”, która może nie jest szczytem wiarygodności, ale przynajmniej jest porządnie napisana?

Żeby nie poprzestać na wytykaniu wad, napiszmy parę słów o pozytywach. Tak jak wspomniałem powyżej – część tekstów jest naprawdę interesująca, zwłaszcza dla laików, którzy historią interesują się tylko od wielkiego dzwonu. Sporym plusem będzie na pewno przystępny, prosty język książki . W takim samym żywym, reportażowym stylu opisywane są dzieje Erwina Rommla, zagadka śmierci szarej eminencji Rzeszy – Martina Bormanna czy relacje żyjących do dziś Niemców walczących z warszawskimi powstańcami roku 1944. Do tego na bohaterów większości rozdziałów wybrano pojedyncze osoby, a nie mniej lub bardziej abstrakcyjne "koalicje" czy "siły frontowe", przez co znacznie łatwiej jest przejmować się losami opisywanych postaci i kontynuować poszukiwanie informacji o nich na własną rękę, już po zakończeniu lektury.

Reasumując – ciężko określić Tajemnice II Wojny Światowej inaczej niż książkę zmarnowanych szans. Choć napisana ciekawie i przystępnie, książka traci na wartości ze względu na nierówny poziom kolejnych artykułów, tragiczny dobór źródeł i brak zachowania jakichkolwiek zasad poprawnej prezentacji wydarzeń historycznych. Wyciąć połowę rozdziałów, drugą połowę wzbogacić, wywalić nienaukowe źródła (Witkowski, etc.), spędzić trochę czasu w archiwach i będzie dobrze. Póki co – nadaje się tylko jako lektura na dłuższą podróż, do czytania z lekkim przymrużeniem oka.

Tajemnice II Wojny Światowej